จากกรณีมีการเผยแพร่ข้อมูลบนสื่อสังคมออนไลน์ว่า วัคซีนป้องกันโควิด-19 ของแอสตราเซเนกา (AstraZeneca) อาจทำให้เกิดภาวะลิ่มเลือดอุดตัน จนสร้างความกังวลให้กับประชาชนที่เคยได้รับวัคซีนดังกล่าวนั้น
ประเด็นดังกล่าวมีข้อมูลทางการแพทย์รองรับว่า วัคซีนโควิด-19 ชนิดไวรัลเวกเตอร์ (Viral Vector) ของแอสตราเซเนกา สามารถก่อให้เกิดผลข้างเคียงที่พบได้ยาก คือ ภาวะลิ่มเลือดอุดตันร่วมกับเกล็ดเลือดต่ำ หรือ Thrombosis with Thrombocytopenia Syndrome (TTS) ซึ่งมีชื่อเรียกอีกอย่างว่า Vaccine-induced Immune Thrombotic Thrombocytopenia (VITT)
อย่างไรก็ตาม ภาวะดังกล่าวเป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบได้ยาก และไม่ได้หมายความว่าผู้ที่เคยได้รับวัคซีนแอสตราเซเนกาจะมีความเสี่ยงเกิดลิ่มเลือดอุดตันต่อเนื่องเป็นเวลานานหลังฉีดวัคซีน
สำหรับประเทศไทย กระทรวงสาธารณสุขและกรมควบคุมโรคเคยชี้แจงข้อมูลเพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้อง โดยระบุว่า ประเทศไทยมีการฉีดวัคซีนแอสตราเซเนกาประมาณ 48 ล้านโดส หรือคิดเป็นผู้ได้รับวัคซีนประมาณ 20 ล้านคน หากคำนวณจากการได้รับวัคซีนเฉลี่ย 2 โดสต่อคน และเข็มสุดท้ายที่มีการฉีดในประเทศไทยอยู่ในช่วงเดือนมีนาคม 2566
ข้อมูลจากหน่วยงานสาธารณสุขระบุว่า ภาวะลิ่มเลือดอุดตันที่สัมพันธ์กับวัคซีนแอสตราเซเนกามักเกิดขึ้นภายในช่วงประมาณ 5-42 วันหลังได้รับวัคซีน ดังนั้น หากพบภาวะดังกล่าวหลังจากพ้นช่วงเวลานี้ไปแล้ว โอกาสที่จะมีสาเหตุมาจากวัคซีนจะต่ำมาก และควรพิจารณาสาเหตุทางการแพทย์อื่นร่วมด้วย
ในประเทศไทยมีรายงานผู้เกิดภาวะลิ่มเลือดอุดตันภายหลังได้รับวัคซีนแอสตราเซเนกาจำนวน 23 ราย ซึ่งถือเป็นภาวะที่พบได้ในระดับที่พบไม่บ่อยเมื่อเทียบกับจำนวนผู้ได้รับวัคซีนทั้งหมด
สำหรับผู้ที่เคยได้รับวัคซีนแอสตราเซเนกาในอดีต หน่วยงานสาธารณสุขแนะนำว่า โดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องตรวจเลือดเพื่อค้นหาภาวะลิ่มเลือดอุดตันเพียงเพราะเคยได้รับวัคซีน และไม่จำเป็นต้องกังวลว่าความเสี่ยงดังกล่าวจะคงอยู่ตลอดไป เนื่องจากช่วงเวลาที่มีความเสี่ยงจากภาวะ TTS หลังการฉีดวัคซีนได้ผ่านพ้นไปแล้ว
ทั้งนี้ หากประชาชนมีโรคประจำตัวเกี่ยวกับหลอดเลือดหรือระบบการแข็งตัวของเลือด ควรเข้ารับการตรวจและรักษาตามระบบปกติ รวมถึงปรึกษาแพทย์หากมีอาการผิดปกติหรือมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตนเอง
ดังนั้น การแชร์ข้อมูลเรื่องวัคซีนแอสตราเซเนกากับภาวะลิ่มเลือดอุดตันควรพิจารณาบริบทและช่วงเวลาที่เกิดอาการร่วมด้วย โดยเฉพาะประเด็น TTS ซึ่งเป็นผลข้างเคียงที่พบได้ยากและมีช่วงเวลาการเกิดที่ชัดเจน ไม่ควรนำข้อมูลดังกล่าวไปตีความว่าผู้ที่เคยได้รับวัคซีนจะมีความเสี่ยงเกิดลิ่มเลือดอุดตันจากวัคซีนต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน
